banner26

banner32

Mutasyon yeniden hasta edebilir mi?

Birbiri ardına ortaya çıkan koranavirüs mutasyonları, salgın endişesini daha da artıyor. Enfeksiyon geçirip iyileşmiş ya da aşı olmuş kişilere de mutasyon nedeniyle yeniden virüs bulaşması mümkün.

SAĞLIK 23.01.2021, 17:02
20
Mutasyon yeniden hasta edebilir mi?

Dünyada Covid-19'a yakalanan kişilerin hangi koronavirüs varyantıyla enfekte olduğu uzun süre tam olarak analiz edilmedi. Sadece bazı ülkeler, kendi topraklarında hangi mutasyon çeşidinin yaygın olduğunu tespit etti. Bu süreçte iki mutasyon türevi öne çıktı: İngiltere ve Güney Afrika mutasyonları. Ancak mutasyondan bu ülkeler sorumlu değil. Sadece virüs türlerini inceleyen ve tespit eden ülkeler oldular. Dolayısıyla söz konusu virüs mutasyonları da bu ülkelerin adlarıyla tanımlanmaya başladı.

"Yoğunlaştırılmış dizileme" adı verilen bir yöntem sayesinde Aralık ayında önce İngiltere ve ardından Danimarka'da yaygın olarak görülen B.1.1.7 varyantının, ilk tespit edilen virüsten yüzde 70'e kadar daha hızlı yayıldığı saptandı. Mutasyon geçirmiş bu virüs, aralarında Almanya'nın da bulunduğu birçok ülkede de tespit edildi.

Aslında virüslerin mutasyon geçirmesi pek de nadir bir durum değil. Bir virüste ortalama olarak her ay iki yeni varyant ortaya çıkabiliyor. Bununla birlikte, İngiltere'de tespit edilen mutasyonda, viroloji uzmanlarını bile hayrete düşüren tam 17 ayrı genetik değişiklik tanımlandı. Üç mutasyon özellikle dikkat çekiyor: Virüsün insan hücrelerine daha sıkı tutunmasını sağlayan N501Y'nin yanı sıra 69 ve 70'inci sıradaki aminoasitlerin silinmesi ve P681H mutasyonu.

Mutasyonlar daha hızlı yayılmaya neden oluyor

Hızlı yayılmanın nedeni, virüs yüzeyindeki başak (spike) proteinin bir kısmında küçük bir değişikliğin meydana gelmesi. Bu kopyalama hataları nedeniyle, mutasyona uğramış virüs, orijinal koronavirüsten daha fazla çoğalabiliyor, iletilebiliyor veya bağışıklık sistemini kandırabiliyor. Yayılma hızı bakımından daha etkili olan bu yeni virüsün, yerel veya bölgesel olarak baskın varyantları da görülebiliyor.

Koronavirüs vakaları arttıkça, yakın gelecekte daha fazla mutasyonun keşfedilmesi de kuvvetle muhtemel görünüyor. Ancak bunların her zaman ciddi olması gerekmiyor. Aynı şekilde virüsün hızlı yayılması, İngiliz varyantının daha şiddetli Covid-19 vakalarına veya daha yüksek ölüm oranlarına neden olacağı anlamına da gelmiyor. Şu ana kadar bunun bir kanıtı yok. Bu nedenle koranavirüs bulaşmış olan kişi için, virüs varyantın fazla bir önemi yok aslında. Mutasyonun, bizzat hastalığın seyri üzerinde herhangi bir etkisi henüz tespit edilemedi.

İyileşen ve aşılananlar yeniden enfekte olabilir

Güney Afrika'da geçen Ağustos ayından beri yaygın olarak görülen B.1.351 türevi de İngiltere'de görülen mutasyona benziyor ve ülkedeki vaka sayılarının hızlı artışından sorumlu tutuluyor. Son olarak Brezilya'da ortaya çıkan ve P.1 varyantı olarak adlandırılan yeni mutasyonda da yine başak protein bünyesinde 17 değişiklik görülüyor. Ancak bu türevin en önemli farkı, İngiliz ve Güney Afrika varyantında keşfedilen N501Y mutasyonunun yanı sıra, yalnızca Güney Afrika türevinde tespit edilen E484K mutasyonuna da uğraması.

Brezilya varyantı ilk olarak geçen yıl, nüfusun dörtte üçüne yeni koronavirüsün bulaştığı Amazon eyaletinin başkenti Manaus'ta ortaya çıktı. Bunun sonucunda nüfusun büyük bölümünün "sürü bağışıklığına" kavuştuğundan hareket edildi. Ancak yeni varyantın ortaya çıkmasıyla, buradaki vaka sayıları son zamanlarda yeniden hızla arttı.

Bu, SARS-CoV-2 enfeksiyonu geçirip iyileşen ya da koranavirüs aşısı yaptıran kişilerde, vücudun bağışıklık tepkisinin yeterli olmadığı anlamına gelebiliyor. Yeni P.1 varyantı, bağışıklık sisteminden kaçmayı başarıyor. Başak proteininde böylesi bir bağışıklıktan kaçış mutasyonu olması durumunda, bazı antikorlar artık virüsü bağlayamaz ve nötralize edemez hâle geliyor. Böylece virüs, bağışıklık sistemini alt etmeyi başarıyor. Bu da şu anlama geliyor: İyileşen ve aşılananlara da, mutasyon nedeniyle yeniden virüs bulaşabiliyor.

Mutasyonlar, aşıların etkinliğini tehlikeye atar mı?

Şimdiye kadar geliştirilen mRNA (mesajcı ribonükleik asit) aşılarının, bu yeni mutasyonlara karşı da etkili olup olmadığı veya etkinlik düzeyinin ne kadar olduğu henüz kesin olarak araştırılmadı. Virüsü tanımak için en önemli faktör, "diken" de denilen başak proteinlerin bir kısmının değişip değişmediğinin tespit edilmesi. Bu dikenler değişirse, daha önce insan bünyesinde oluşturulan antikorlar, koronavirüsü daha az tanıyarak nötralize etmekte zorlanıyor. Böylece aşının koruyucu etkisi de zayıflıyor.

Mevcut duruma göre, BioNTech/Pfizer ve Moderna'nın geliştirdiği aşılar, İngiltere'de görülen B.1.1.7 mutasyonuna karşı da etkili. Bu aşıların etken maddeleri, tam da mutasyona uğrayan başak proteinlerine yerleşiyor.

Bununla birlikte yeni aşıların, diğer bilinen mutasyonlarına ve farklı SARS-CoV-2 varyantlarına karşı ne ölçüde etkili olduğuna dair araştırmalara da ara vermeksizin devam etmek kaçınılmaz görünüyor.  Eğer virüs güçlü bir şekilde mutasyona uğramışsa ve aşı tarafından tetiklenen bağışıklık tepkisi artık virüsü etkisiz hâle getiremiyorsa, aşının mutlaka söz konusu mutasyona yeniden uyarlanması gerekiyor.

BioNTech/Pfizer'e göre böyle bir güncelleme, mRNA aşılarında çok da zor değil. Aşının içerdiği virüs genetik kodunun, birkaç hafta içinde kolayca değiştirilip uyarlanması mümkün.

Ancak gerek test ve onay süreçleri, gerekse güncellenmiş aşıların üretim ve dağıtımı zaman alacak; halihazırda onaylanıp piyasaya sürülmüş aşılar bile dünyanın pek çok bölgesine henüz ulaştırılamadı.

Kaynak: DW Türkçe
Yorumlar (0)
parçalı az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 34 72
2. Fenerbahçe 34 69
3. Galatasaray 33 65
4. Trabzonspor 34 59
5. Hatayspor 34 53
6. Alanyaspor 34 52
7. Gaziantep FK 33 51
8. Sivasspor 34 51
9. Karagümrük 34 50
10. Göztepe 35 47
11. Rizespor 34 42
12. Antalyaspor 35 42
13. Konyaspor 34 41
14. Malatyaspor 33 37
15. Ankaragücü 33 37
16. Kasımpaşa 34 37
17. Kayserispor 34 35
18. Başakşehir 33 33
19. Gençlerbirliği 34 32
20. Erzurumspor 34 31
21. Denizlispor 33 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 31 63
2. Adana Demirspor 31 61
3. Samsunspor 31 61
4. Altay 31 57
5. İstanbulspor 31 57
6. Altınordu 31 53
7. Ankara Keçiörengücü 31 49
8. Ümraniye 31 47
9. Tuzlaspor 31 47
10. Bursaspor 31 43
11. Bandırmaspor 31 39
12. Boluspor 31 38
13. Balıkesirspor 31 35
14. Adanaspor 31 34
15. Menemenspor 31 31
16. Akhisar Bld.Spor 31 26
17. Ankaraspor 31 23
18. Eskişehirspor 31 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 32 66
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 32 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 32 53
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 32 46
10. Leeds United 32 46
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 32 41
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Newcastle 32 35
16. Brighton 31 33
17. Burnley 32 33
18. Fulham 33 27
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 32 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 31 70
2. Real Madrid 31 67
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 31 64
5. Villarreal 31 49
6. Real Betis 31 48
7. Real Sociedad 31 47
8. Granada 30 39
9. Levante 31 38
10. Celta de Vigo 31 38
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Osasuna 31 37
13. Cádiz 31 36
14. Valencia 31 35
15. Getafe 31 31
16. Deportivo Alaves 31 27
17. Huesca 31 27
18. Real Valladolid 30 27
19. Elche 31 26
20. Eibar 31 23