03.04.2021, 23:18 93

Yüzyıl süren bir salgın ve Veba Geceleri

Çağdaş edebiyatımızın en güçlü ve uluslararası yazarı Orhan Pamuk, bir polisiye ile karşımızda… İnce eleyip sık dokuması, sıkı araştırıp güçle güvenle kurgulamasıyla, bu yeni kitabı “Veba Geceleri”nde de okurun merakını deşiyor. Polisiye denilince merakla at başı heyecan da yükseliyor. 

Veba Geceleri’nin polisiye olduğunu, kitabın yayınlanmasından önce başlattığı video tanıtımlarda dile getiren Pamuk, romanda, “Kitabımız en sonunda bir tarih kitabı olduğu için bu noktada gelecekten söz etmekte hiçbir sakınca görmüyoruz…” diyor. Yazarın “ben” dilini kullandığı (sürprizlere dikkat!) ve tarihe not düştüğü romanı, bildiğimiz hırsız-polis, katil/kaçak-hafiye/casus hikâyesi değil, daha geniş: Devlet-vilayet-tarikat-cemaat-dinler (Hıristiyan/Müslüman) arası geniş bir yaşam öyküsü…

Cinayetler siyasidir…

Fransız İhtilali ile birlikte milliyetçilik akımının yükseldiği, ulus devletlerin de birbiri ardına çoğaldığı bir dönemdir… “Puslu denizde ufuk çizgisi kaybolduğu için sanki bütün âlemden kopmuş, neredeyse gökyüzünde tek başınaymış gibi” hayali bir Ege adası Minger’de, 1901’de, padişahın özel olarak veba salgınının önlenmesi amacıyla gönderdiği Bonkowski Paşa öldürülür. Bu, bir yanıyla Hıristiyan Müslüman -siyaseten desteklenen- çekişmesinin bir yanıyla da salgınla birlikte yaşamın artık iyiden iyiye çekilmez olacağının göstergesidir. Yukarıda alıntıladığımız cümlenin sonunda yazar da romanın kahramanlarının daha sonraki yıllarda cinayete kurban gideceklerini söylüyor. Bir tür spoiler aslına bakarsanız, ama merakı arttırdığı da kesin.

Şehrin üç kubbesi

Orhan Pamuk, hayalinde oluşturduğu adayı ve kenti, tarihte olduğu gibi resimlerle, daha doğrusu çizimlerle canlandırarak biz okuru “acaba” sorusuyla karşı karşıya bırakıyor. Pamuk, videolarını izleyenlerin hatırlayacağı gibi dönemin belgelerini -özellikle de mektupları- irdeleyince büyüklü küçüklü onlarca ada ulunan Ege’de harita ile desteklediği Minger’in olabileceğini kabul ettiriyor okura. Kitabın kapağında kendi çizimi yer alıyor, kapak arkasında harita da bulunuyor. Bu da gösteriyor ki, yakın bir gelecekte hem sergi hem görselleri de içeren bir kitap gelecek Pamuk’tan.

Gazetelerin önemi…

Söylentilerin önlenmesi, salgının engellenmesi ancak ve sadece gazetelerin yardımıyla söz konusu olabilir. 20. yüzyılın daha başlarındayken gazete demek yeterlidir, bugün ona radyo, televizyon ve interneti eklemek gerekir. Bir eksikle: bağımsız ve bağlantısız bir medya o yardımı verebilir ancak. Gözün gördüğünü bile çarpıtan iktidar yanlısı basının kandırmaktan başka bir desteği söz konusu olamaz; bu da ne söylentileri engeller ne salgını önler.

Orhan Pamuk, hemen girişte, daha romanın içine iyice girmeden, o keyfi tatmadan, yöneticilerin, gazetelerin yardımıyla veba salgınını durdurabildiklerini; hem de iki ayrı zamanda, iki ayrı yerde vurguluyor. İkincisinde, egemen erkin işbaşında kalabilmesinin de gazetelerin yardımıyla olduğunu belirtiyor.

Katili ve arkasındakileri bulmak…

Minger Adasında, Türkçeden Rumcaya, Fransızcadan Arapçaya ve kadim Mingerceye birçok dil var yaşayan. Adanın daracık sokaklarında, dükkânlarında herkes birbiriyle anlaşabiliyor, çünkü kimse ötekinin dilini de dinini de ötekileştirmiyor. Tabii, birilerinin insanları birbirine düşürmek için körükledikleri dışında, hem zaten Bonkowski Paşa cinayeti de bu amaçla işleniyor… 

“Bütün cinayetler bir fayda olsun diye işlenmez. Bazı cinayetler adaletsizlikten, çaresizlikten işlenir, bazan da insanlar hiç planlamadıkları halde, bir anda, tesadüf sonucu katil olabilirler” cümlesi, belki bazı tetikçileri aklıyor diye düşünülebilir. “Bir bebekten bir katil yaratan karanlık” tetikçinin çocuk mu, bilinçli mi olduğunu düşünür mü dersiniz? Vali de “Ben Yunan milliyetçilerinin bu cinayette suçsuz olduğunu mantığımla düşünüp çıkartıyorum” diyor ya, kulak asmayın, çünkü söz dönüp dolaşır yine “ezeli, ebedi düşman” retoriğine gelir. 

Halkı değil devleti korumak…

“Veba Geceleri” yayınlanmadan daha, bir fotoğraf üzerinden polemik başlatıldı. Ardından her ne kadar 1900’lerin başındaki veba salgını anlatılıyorsa da, bu, günümüzdeki covid salgını ile özdeşleştirildi. Yalan veya yanlışlar bulunmaya çalışıldı. Pamuk’un “Veba Geceleri” bir edebiyat ürünü. Ancak tarihle doğrudan bağlantılı, olmuş olayları, tarihi gerçekleri özümseyen bir roman. Buna da bağlı olarak devlet denilen aygıta bakışı anlatıyor. Sahi, 1900’lerde de 2020’lerde de “devlet, adalet ve paşaların sözünü ettiği her şeyi sessizce izleyen bir millet olsaydı…” bilimsel değeri olmayan muskaların ve okunmuş kâğıtların hiçbir anlamı olmadığını bilmek mümkündü. Salgının göründüğü her yerde başarılı sonuçlar veren önlemlerin Minger Adası’nda tutmamasının nedeni “gelenekler, din, şeyhler, cahil halk” ise günümüzde siyasal iktidarın tüm maniple edilmiş rakamlarına ve yetkili ağızların söylediklerine rağmen önlemlerin neden işe yaramadığını -bir okur olarak- sorgulamak geçiyor aklımdan. 

Minger Cumhuriyeti’nin kendisini cumhurbaşkanı olarak atayan Vali, “Devlet böyle mühim bir meselede sorumlunun kim olacağına kendi karar vermelidir” diyor. Sahi, siz de günümüzle bağlantısını kurdunuz mu? 

Orhan Pamuk’un, yeni, yeni olduğu kadar da merak uyandıran, tartıştıran romanında tarih kadar aşk, aşk kadar polisiye, polisiye kadar siyaset, siyaset kadar hayat var. 

İhtilal!

Dikkatli okur, yukarıdaki cümlelerden, birden kimsenin beklemediği bir ihtilalin yaşandığını hissetmiştir… Bırakın biz okurları ve roman kahramanlarını, yazar bile şaşırıyor. Gerçekten.

Orhan Pamuk’un, özellikle vurguladığı tabloların, çizimlerin ve fotoğrafların yerine kapağa naif (ama kabul etmeliyim ki, ilginç) kendi yaptığı resmi koymasının nedenini anlayamadım. Oysa romanda çok da ayrıntılı betimliyor o tabloların bir kısmını. Bu, bir sergi duyurusu “hazırlığı” da olabilir. Orhan Pamuk’un, topladığı fotoğraflar, belgeler ile kendi yazdıkları ve resimlerini sergileyeceğini düşündürüyor. 

“Veba Geceleri” gerçekten çok güçlü ve sürükleyici bir roman; okurken dünü gün ile karşılaştırıyorsunuz ister istemez. Umberto Eco’nun “Gülün Adı” romanı nasıl ki, sadece o dönemi değil tümüyle din ile insan ilişkisini anlatır; Veba Geceleri de şu geçen bir yüzyılda hemen hiç değişmeyen siyasetle yaşamı anlatıyor. Hrant Dink ve/veya Tahir Elçi cinayeti (Turan Dursun, Uğur Mumcu, Bahriye Üçok ve daha niceleri) ile Bonkowski Paşa cinayeti arasında bir fark olup olmadığını sorguluyorsunuz doğallıkla…

Veba Geceleri
Orhan Pamuk
Roman
Yapı Kredi Yayınları
Mart 2021, 537 s.

Yorumlar (0)
25
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Alanyaspor 14 24
5. Fenerbahçe 13 23
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 13 10
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 13 30
2. Man City 13 29
3. Liverpool 13 28
4. West Ham 13 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 13 20
7. Tottenham 12 19
8. M. United 13 18
9. Brighton 13 18
10. Leicester City 13 18
11. Crystal Palace 13 16
12. Brentford 13 16
13. Aston Villa 13 16
14. Everton 13 15
15. Southampton 13 14
16. Watford 13 13
17. Leeds United 13 12
18. Burnley 12 9
19. Norwich City 13 9
20. Newcastle 13 6
Takımlar O P
1. Real Madrid 14 33
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Espanyol 15 20
10. Valencia 15 19
11. Osasuna 14 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Cádiz 15 12
18. Elche 14 11
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7