Anayasa Mahkemesi (AYM), Türkiye Varlık Fonu Yönetimi AŞ (TVF) ve TVF tarafından kurulan şirketleri Sayıştay Kanunu da dahil olmak üzere 18 farklı kanundan muaf tutan düzenlemeyi iptal etti. DW Türkçe’den Alican Uludağ’ın haberine göre iptal kararı, Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketinin Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un “Muafiyet ve istisnalar” başlıklı maddesini kapsıyor.
İptal edilen hüküm, TVF ve TVF'nin hakim hissedar olduğu şirketlerin, kamu kurum ve kuruluşlarına uygulanan mevzuat ve kısıtlamalara tabi olmayacağını düzenliyordu.
“Demokratik devlet ilkeleriyle bağdaşmıyor”
AYM kararında, TVF’nin KİT’lerden farklı bir hukuki statüyle yapılandırıldığı ancak buna rağmen tabi olacağı genel çerçevenin kanunda belirlenmediği ifade edildi. Kararda şu değerlendirme yer aldı:
“Anılan fonlar ve şirketler bakımından tabi olunacak mevzuat yönünden genel bir çerçevenin çizilmediği anlaşılmaktadır. Bu bağlamda kural; belirlilik, öngörülebilirlik ve demokratik devlet ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.”
Sayıştay denetiminden muafiyet iptal edildi
AYM, kanuna 2022’de eklenen ve TVF bünyesindeki şirketleri Sayıştay Kanunu başta olmak üzere 18 kanundan muaf tutan beşinci fıkrayı da iptal etti. Yüksek Mahkeme, düzenlemenin Anayasa’nın 165’inci maddesine aykırı olduğuna hükmetti. Anayasa’nın 165’inci maddesi, sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan kuruluşların TBMM tarafından denetlenmesini zorunlu kılıyor.
Kararda, TVF ve bağlı şirketler için denetim mekanizmasının nasıl işleyeceğine ilişkin hiçbir düzenleme bulunmamasının “anayasal zorunluluğu ihlal ettiği” vurgulandı:
“Bu şirketlerin ve alt fonların TBMM tarafından denetlenmesini sağlayacak etkin bir denetim sisteminin düzenlenmesi anayasal zorunluluktur. Ancak dava konusu kural, bu denetimin usul ve esaslarına ilişkin herhangi bir düzenleme öngörmemektedir.”
Türkiye Varlık Fonu hakkında
26 Ağustos 2016'da kurulan Türkiye Varlık Fonu, 2018’de Cumhurbaşkanlığına bağlandı. TVF’nin portföyünde 7 sektörden 34 şirket, 2 lisans ve çeşitli taşınmazlar bulunuyor. Fonun Yönetim Kurulu Başkanı Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan; genel müdürü ise Salim Arda Ermut.
TVF portföyünde Türkiye’nin üç büyük kamu bankası, Borsa İstanbul, Türk Hava Yolları, PTT, Türkiye Sigorta, Türkiye Hayat Emeklilik ve diğer kamu sigorta şirketlerinin birleşmesiyle oluşturulan yapılar da yer alıyor.
TVF'nin bu şirketlerdeki sahiplik oranı şöyle:
Ziraat Bankası: Fon sahiplik oranı %100
Halkbank: Fon sahiplik oranı %91.5
VakıfBank: Fon sahiplik oranı %73.26
Borsa İstanbul: Fon sahiplik oranı %80.6
Türk Hava Yolları: Fon sahiplik oranı %49,12
PTT: Fon sahiplik oranı %100
İzmir Alsancak Limanı: Fon sahiplik oranı %100
Türkiye Sigorta: Fon sahiplik oranı %81,10
Türkiye Hayat ve Emeklilik: Fon sahiplik oranı %92.64
Türkiye Katılım Sigorta: Fon sahiplik oranı %100
Türkiye Katılım Hayat: Fon sahiplik oranı %100