Bilim

Kedilerin tarihi: Ne zaman evcilleştiler?

Araştırmalar, kedilerin 10 bin yıl önce Levant’ta değil, yaklaşık 3.500–4.000 yıl önce Mısır’da evcilleştiğini gösteriyor.

Kediler, her zamanki bağımsız tavırlarıyla, insanlarla ne zaman ve nasıl bir bağ kuracaklarına karar vermekte acele etmedi. Yeni bilimsel araştırmalar ise, yabani avcıdan evcil hayvana geçişin sanılandan çok daha yakın bir tarihte ve farklı bir coğrafyada gerçekleştiğini ortaya koyuyor.

Arkeolojik alanlarda bulunan kedi kemiklerinin DNA analizine dayanan çalışmaya göre, kedilerin insanlarla yakın ilişkisi yalnızca birkaç bin yıl önce ve Levant’ta değil, Kuzey Afrika’da başladı. Oxford Üniversitesi’nden Prof. Greger Larson, “Kedilerle kurduğumuz ilişki 10 bin yıl önce değil; 3 bin 500–4 bin yıl önce başladı” diyerek bulguların geleneksel kabulü tersine çevirdiğini belirtiyor.

Tüm modern kedilerin kökeni Afrika yaban kedisine dayanıyor. Bilim insanları, kedilerin yabani özelliklerini nasıl ve ne zaman yitirdiklerini anlamak için Anadolu, Avrupa ve Kuzey Afrika’daki arkeolojik kazılardan elde edilen kemikleri inceledi. Bu kemiklerin DNA’ları günümüz kedileriyle karşılaştırıldığında, evcilleştirmenin tahmin edilenden geç bir dönemde, Mısır ve çevresinde gerçekleştiği ortaya çıktı.

Bu sonuç, kedilere büyük saygı duyan, onları sanat eserlerinde idealize eden ve hatta mumyalayan eski Mısır kültürüyle örtüşüyor. Kedilerin insanlara yakınlaştıktan sonra farelerle mücadelede önemli bir rol üstlendiği ve gemiler aracılığıyla dünyanın dört bir yanına yayıldığı düşünülüyor. Avrupa’ya ise ancak iki bin yıl önce, Romalılarla birlikte ulaştılar; daha sonra İpek Yolu üzerinden Çin’e kadar yayıldılar.

Bilim insanları ayrıca, evcil kedilerin ortaya çıkışından çok önce, Çin’de leopar kedisi olarak bilinen yabani bir türün insanlarla “kommensal” yani karşılıklı zarar vermeden yan yana yaşamaya dayalı bir ilişki kurduğunu keşfetti. Pekin Üniversitesi’nden Prof. Shu-Jin Luo, leopar kedilerinin kemirgenleri uzaklaştırarak insan yerleşimlerinde uzun süre fayda sağladığını ancak bu türün hiçbir zaman evcilleşmediğini vurguluyor. Bugün hâlâ Asya’nın büyük bölümünde yabani olarak yaşamaya devam ediyorlar.

İlginç bir şekilde, leopar kedileri modern dönemde evcil kedilerle çiftleştirilerek Bengal kedisi adı verilen yeni bir ırk ortaya çıkardı ve bu tür 1980’lerde resmi olarak kabul edildi.