ABD Başkanı Trump'ın Venezuela'nın petrolüne ilişkin açıklamaları, operasyonun petrol için mi düzenlendiği sorusunu gündeme getirdi. Venezuela'nın petrol rezervleri ve üretimi ne durumda?
ABD Başkanı Donald Trump, Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun "ele geçirilmesinin" ardından ülkede petrol üretiminin yeniden canlandırılması için ABD'li petrol şirketlerini Venezuela'ya göndereceğini açıkladı.
Venezuela hükümeti, ABD'nin düzenlediği askeri operasyonu ve Maduro'yu yakalamasını "Venezuela'nın stratejik kaynaklarını, özellikle de petrol ve minerallerini ele geçirme" girişimi olarak görüyor.
Venezuela, dünyada bilinen en büyük petrol rezervlerine sahip. Kalitesi düşük olan Venezuela petrolü çoğunlukla dizel, asfalt gibi yan ürünler için kullanılsa da dünyadaki enerji kaynakları açısından kritik önemde.
Venezuela'nın petrol rezervleri hangi düzeyde?
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) 2023 verilerine göre, Venezuela 303 milyar varil ham petrol ile dünyada bilinen petrol rezervlerinin yüzde 17'sine sahip. Venezuela bu rezerv ile Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü'nün (OPEC) lider ülkelerinden Suudi Arabistan'ın da önünde yer alıyor.
Ancak Venezuela'daki kötü yönetim, yolsuzluk, yetersiz altyapı ve uygulanan uluslararası yaptırımlar nedeniyle petrol üretimi, kapasitenin çok altında kalıyor.
Rezervlerin büyük çoğunluğunu, ülkenin orta kesimlerinde yer alan Orinoco Kuşağı'ndaki petrol yatakları oluşturuyor. ABD Enerji Bakanlığı, bu bölgede petrol üretiminin pahalı ancak teknik açıdan daha kolay olduğunu söylüyor.
Venezuela'da ne kadar petrol üretiliyor?
Venezuela, OPEC'in kurucuları arasında yer alıyor. 1970'li yıllarda günde 3,5 milyon varil ham petrol üreten Venezuela, o dönemde dünyadaki petrol üretiminin yüzde 7'sini karşılıyordu. Ancak ülkede petrol üretimi yıllar içinde düştü. 2010'lu yıllarda petrol üretimi günde 2 milyon varilin altına geriledi, geçen yıl ise ortalama günlük üretim 1,1 milyon varil olarak kaydedildi.
Uzmanlar, Venezuela'daki son gelişmeler sonrasında petrol üretiminin artırılmasının zaman alacağı görüşünde. Enerji ve finans odaklı risk danışmanlığı şirketi Global Risk Management analisti Arne Lohmann Rasmussen, "Gelişmeler nihayetinde gerçekten bir rejim değişikliğine neden olursa bu, zamanla piyasada petrolün de artmasına yol açabilir. Ancak üretimin yeniden toparlanması zaman alacaktır" diyor.
Avustralya merkezli piyasa analizi ve danışmanlık şirketi MST Marquee'den Saul Kavonic de "Trump rejim değişikliğinde başarılı olur, yaptırımlar kaldırılır ve yabancı yatırımcılar ülkeye geri dönerse Venezuela'nın ihracatı da artabilir" değerlendirmesini yapıyor.
Venezuela'da petrolü kim üretiyor?
Venezuela, 1970'li yıllarda petrol sektörünü devletleştirerek Venezuela Devlet Petrol Şirketi'ni (Petroleos de Venezuela S.A. - PdVSA) kurdu. 1990'lı yıllarda petrol sektörünün yabancı yatırımcılara açılması için bazı adımlar atıldı.
Ancak 1999 yılında Hugo Chavez'in devlet başkanlığına seçilmesi sonrasında, bütün petrol projelerinde PdVSA'nın hisselerin çoğunluğuna sahip olması zorunlu tutuldu. PdVSA, üretimi artırmak için ABD'li Chevron, Çin Ulusal Petrol Şirketi, İtalyan Eni, Fransız Total ve Rus Rosneft gibi petrol şirketleriyle ortaklıklar kurdu.
Venezuela petrolünü hangi ülkeler satın alıyor?
1920'lerde ülkede ilk petrol yataklarının keşfedilmesi sonrasında ABD şirketleri ülkedeki petrolü çıkaracak tesisler kurdu. ABD'de kurulan birçok rafineride de Venezuela'dan gelen ham petrol işleniyordu. 2005 yılına kadar Venezuela, ABD'ye ayda yaklaşık 60 milyon varil ham petrol ithal ediyordu. Venezuela açısından ABD en önemli pazardı. Ancak 2007 yılında dönemin sosyalist Devlet Başkanı Hugo Chavez'in petrol endüstrisini kamulaştırması ve ABD şirketlerine el koyması durumu değiştirdi. ABD'nin son on yılda uyguladığı yaptırımlar nedeniyle Venezuela, petrolü Çin'e satmaya başladı ve Çin en önemli pazar haline geldi.
PdVSA'nın eski Başkan Yardımcısı Juan Szabo, Venezuela'nın günde yaklaşık 500 bin varil ham petrolü Çin ve diğer Asya ülkelerine daha düşük fiyata karaborsa olarak sattığını söylemişti.
ABD Başkanı Trump'ın Aralık 2025'te Venezuela'ya yanaşan ve bu ülkeden kalkan tüm gemilere ambargo uygulayacağını açıklaması sonrasında, Venezuela'nın petrol ihracatı neredeyse durma noktasına geldi.
PdVSA, ülke dışında da önemli bir rafineri kapasitesine sahip. Bunlar arasında ABD'deki Citgo da var. Ancak ABD'li şirketlerin bu varlıkların kontrolünü ele geçirmeye yönelik yargı süreçleri uzun süredir ABD mahkemelerinde devam ediyor.
